Vietjet Air lại bị tố bán rẻ thương quyền

2 tập đoàn hàng không giá rẻ hàng đầu châu Á đều đã thâm nhập vào thị trường nội địa Việt Nam thông qua việc góp vốn vào các hãng hàng không trong nước trong khi câu chuyện về quản lý thương quyền nội địa vẫn tiếp tục gây nhiều tranh cãi...

Air Asia và nỗi lo mới của các hãng hàng không trong nước

Sự kiện mua được cổ phần của hãng hàng không tư nhân Viet Jet (VJA) của Việt Nam được hãng hàng không giá rẻ AirAsia, Malaysia đặc biệt coi trọng. Trong thông cáo báo chí mới đây, hãng này khẳng định: “AirAsia tự hào thông báo việc hãng thu được 30% cổ phần của VJA để thành lập một hãng hàng không giá rẻ liên doanh mới tại Việt Nam với tên gọi Vietjet AirAsia”. Tuy nhiên, thương vụ mua bán cổ phần này lại dấy lên nhiều lo ngại đối với các hãng hàng không (HHK) trong nước.

HHK quốc gia Vietnam Airlines (VNA) trong báo cáo mới nhất gửi Thủ tướng đã khẳng định: “Với tiềm lực hiện tại, với kế hoạch hợp tác với Jetstar thành lập liên minh các hãng hàng không chi phí thấp trong khu vực châu Á- Thái Bình Dương và chiến lược mở rộng mạng lưới của mình, việc Air Asia đầu tư vào VJA thực sự là một mối lo ngại với thị trường hàng không Việt Nam”.

Cũng theo VNA, do không có khả năng thâm nhập thị trường nội địa của các nước khác, các HHK nước ngoài luôn tìm cách “lách luật” đầu tư vào các HHK ở nước đó nhằm khai thác thương quyền bay nội địa của nước sở tại.

Các nước đều có chính sách điều tiết với việc thành lập HHK, quyền sở hữu và kiểm soát hữu hiệu tùy theo điều kiện của mình. Hiện tại, Luật Hàng không dân dụng VN đã quy định về tỷ lệ sở hữu nước ngoài đối với vốn điều lệ của các HHK, tuy nhiên lại chưa phân biệt rõ nhà đầu tư nước ngoài thông thường và nhà đầu tư nước ngoài là các HHK.

Việc cho phép các HHK chi phí thấp tham gia ồ ạt vào thị trường quốc tế và nội địa và tranh thủ mua rẻ thương quyền nội địa của Việt Nam sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc tồn tại và phát triển của các hãng hàng không trong nước. VNA phân tích, đơn cử trường hợp VJA, với 30% cổ phần, AirAsia vẫn có khả năng tham gia HĐQT của VJA và có thể tiếp tục lách luật bằng cách quy định các vấn đề phải thông qua HĐQT phê duyệt để điều hành hãng theo ý đồ của mình.

Đại diện của một HHK nội địa khác đề nghị không nêu tên cũng cho rằng thêm đối thủ mạnh như AirAsia tham gia thị trường, chắc chắn cạnh tranh sẽ thêm gay gắt trong điều kiện chỉ kinh doanh vận chuyển hàng không đơn thuần rất khó có lãi. Mà bài học của HHK Indochina không đủ tiền để tiếp tục bay vẫn còn nóng hổi.

Cũng tiếp tục với các phân tích của mình, VNA kiến nghị phải quản lý chặt chẽ thị trường nội địa trị giá hàng tỷ USD cùng với an ninh nội địa, sửa đổi Nghị định 76/2007/ NĐ - CP, bổ sung quy định về tỷ lệ vốn góp của các HHK nước ngoài trong doanh nghiệp kinh doanh vận chuyển hàng không tại Việt Nam và xác định phương án tính toán, định giá cụ thể thương quyền nội địa của Việt Nam để làm công cụ đàm phán với đối tác nước ngoài trong việc liên doanh và bán cổ phần. VNA cũng kiến nghị không thông qua việc đầu tư hợp tác của AirAsia vào VJA dưới mọi hình thức để thành lập HHK chi phí thấp.

Bán rẻ thương quyền - hiểu thế nào cho đúng?

Sau vụ việc bán cổ phần hãng hàng không thua lỗ Pacific Airlines cho tập đoàn Qantas và việc hãng này đổi tên và sử dụng thương hiệu trái luật, giá trị thương quyền nội địa và việc kiểm soát hữu hiệu các hãng hàng không có vốn góp của nước ngoài được các cơ quan quản lý đặc biệt lưu ý. Việc Air Asia mua cổ phần của HHK trong nước đã không còn là việc chưa từng có trong tiền lệ và do đó các bước đi hợp tác giữa hai bên đã cẩn trọng hơn với những “kinh nghiệm vàng” mà Jetstar Pacific đã phải trả giá.

Trước thông tin về việc VNA phản đối bán cổ phần của VJA cho Air Asia, Tổng giám đốc VJA Nguyễn Đức Tâm khẳng định VJA là pháp nhân độc lập, tự chủ và việc hãng bán 30% cổ phần cho AirAsia là hoàn toàn phù hợp với luật pháp Việt Nam. AirAsia chỉ là một cổ đông trong công ty chứ không có chuyện liên doanh. Mọi quyết định chiến lược của công ty đều do HĐQT quyết định theo nguyên tắc đa số.

Trao đổi với phóng viên về việc có hay không chuyện bán rẻ thương quyền, ông Bùi Minh Đăng, Phó Phòng Vận tải hàng không, Cục Hàng không cho rằng, thương quyền không phải hàng hoá và không thể xác định giá trị cụ thể. Điều 112 Luật Hàng không dân dụng quy định rõ “Không được mua bán quyền vận chuyển hàng không”.

Do vậy, ông Đăng khẳng định việc VJA bán cổ phần cho hãng hàng không nước ngoài tuân thủ đúng quy định pháp luật thì cơ quan quản lý không thể can thiệp. Chúng ta tạo hành lang pháp lý rõ ràng là để doanh nghiệp đáp ứng, đảm bảo hoạt động hiệu quả, an toàn chứ không phải để hạn chế.

Mặc dù, các thông tin về hợp đồng mua bán cổ phần không được các bên liên quan tiết lộ để từ đó xác định có hay không chuyện bán “rẻ” hay “đắt”. Tuy nhiên, lo ngại xu hướng thành lập hãng hàng không rồi bán cổ phần cho đối tác nước ngoài để thu lợi của VNA không phải là không có cơ sở.

Vấn đề là pháp luật của chúng ta có đủ mạnh để giám sát quyền kiểm soát hữu hiệu của các HHK nội địa trong hoạt động thực tế của mình hay không. Xung quanh việc cho các HHK nước ngoài đầu tư vào các hãng hàng không nội địa cho đến nay vẫn tiếp tục có các ý kiến trái chiều, Báo GTVT sẽ tiếp tục có bài phân tích về vấn đề này trong các số tiếp theo.

N.Nga